Câu lệnh if else và switch trong C++

Câu lệnh if else trong C++ là gì?

if else trong C++ giúp chương trình đưa ra quyết định dựa trên điều kiện đúng hay sai. Đây là phần bạn sẽ dùng rất thường xuyên khi kiểm tra điểm số, phân loại dữ liệu hoặc xử lý menu.

Nếu chương trình của bạn cần hỏi “nếu điều này đúng thì làm gì?”, thì bạn đang cần if else.

Nói cách khác, điều kiện trong c++ là cách chương trình rẽ sang những hướng xử lý khác nhau dựa trên dữ liệu hiện tại.

Cú pháp cơ bản của câu lệnh if else trong C++

#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
    int diem = 7;
if (diem >= 5) {
        cout << "Ban da dau" << endl;
    } else {
        cout << "Ban can on them" << endl;
    }
return 0;
}

Bạn có thể dùng thêm else if khi có nhiều trường hợp.

Ví dụ phân loại điểm chi tiết hơn:

#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
    int diem = 8;
if (diem >= 8) {
        cout << "Gioi" << endl;
    } else if (diem >= 6) {
        cout << "Kha" << endl;
    } else if (diem >= 5) {
        cout << "Trung binh" << endl;
    } else {
        cout << "Can co gang them" << endl;
    }
return 0;
}

Trong chuỗi if - else if - else, chương trình sẽ kiểm tra từ trên xuống dưới và dừng ở nhánh đầu tiên đúng.

Cách dùng switch case trong C++

switch phù hợp khi bạn cần xử lý nhiều lựa chọn dựa trên một giá trị cụ thể, ví dụ menu số.

#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
    int luaChon = 2;
switch (luaChon) {
        case 1:
            cout << "Xem thong tin" << endl;
            break;
        case 2:
            cout << "Dang ky khoa hoc" << endl;
            break;
        default:
            cout << "Lua chon khong hop le" << endl;
    }
return 0;
}

Hãy nhớ break để tránh rơi xuống các case bên dưới.

switch case trong c++ phù hợp khi bạn so sánh một biến với các giá trị cụ thể như 1, 2, 3.

Cách dùng if else trong C++ cho nhiều điều kiện

int tuoi = 20;
bool coGiayTo = true;
if (tuoi >= 18 && coGiayTo) {
    cout << "Du dieu kien" << endl;
} else {
    cout << "Chua du dieu kien" << endl;
}

Khi điều kiện là một khoảng giá trị hoặc logic phức tạp, if else thường linh hoạt hơn switch.

Ví dụ kiểm tra đăng nhập:

string tenDangNhap = "admin";
string matKhau = "123456";
if (tenDangNhap == "admin" && matKhau == "123456") {
    cout << "Dang nhap thanh cong" << endl;
} else {
    cout << "Thong tin dang nhap khong dung" << endl;
}

Ví dụ này cho thấy if else thường đi cùng toán tử so sánh và toán tử logic.

If lồng nhau trong C++

Khi cần kiểm tra điều kiện bên trong một điều kiện khác, bạn có thể dùng if lồng nhau.

int tuoi = 20;
bool coVe = true;
if (tuoi >= 18) {
    if (coVe) {
        cout << "Duoc vao" << endl;
    } else {
        cout << "Can mua ve" << endl;
    }
} else {
    cout << "Chua du tuoi" << endl;
}

Người mới có thể dùng if lồng nhau, nhưng không nên lồng quá sâu vì code sẽ khó đọc.

Khi nào nên dùng if else, khi nào nên dùng switch?

Hãy dùng if else khi:

• Điều kiện là khoảng giá trị


• Cần so sánh bằng các toán tử như >, <, >=


• Cần kết hợp nhiều điều kiện logic

• So sánh một biến với nhiều giá trị cụ thể


• Xử lý menu chọn số


• Muốn code gọn khi mỗi trường hợp là một lựa chọn rõ ràng

Những lỗi thường gặp với if else trong C++

• Dùng = thay vì == trong điều kiện.


• Quên break trong switch.


• Thiếu dấu {} khi khối lệnh có nhiều dòng.


• Sắp xếp else if sai thứ tự khiến nhánh dưới không bao giờ chạy.

int diem = 8;
// Sai
// if (diem = 8) {
if (diem == 8) {
    cout << "Dung phep so sanh" << endl;
}

Ví dụ sai thứ tự điều kiện:

int diem = 9;
if (diem >= 5) {
    cout << "Dat" << endl;
} else if (diem >= 8) {
    cout << "Gioi" << endl;
}

Ở đây nhánh diem >= 8 sẽ không bao giờ chạy vì diem >= 5 đã đúng trước.

Ví dụ if else C++ trong bài toán thực tế

Giả sử bạn cần tính tiền giao hàng:

#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
    int tongTien = 450000;
if (tongTien >= 500000) {
        cout << "Mien phi giao hang" << endl;
    } else {
        cout << "Phi giao hang: 30000" << endl;
    }
return 0;
}

Ví dụ như vậy rất gần với các tình huống thật như kiểm tra giảm giá hoặc điều kiện đăng ký.

Bài tập thực hành

Viết chương trình nhập tháng từ 1 đến 12 và in ra quý tương ứng.

Gợi ý:

int thang = 5;
// Dung if else hoac switch de xu ly

Làm thêm một bài nhỏ nữa: nhập điểm từ 0 đến 10 và in ra Rot, Trung binh, Kha, hoặc Gioi.

Câu hỏi thường gặp về if else trong C++

Khi nào nên dùng switch thay vì if else?

Hãy dùng switch khi bạn cần so sánh một biến với nhiều giá trị cụ thể như 1, 2, 3. Nếu điều kiện là khoảng giá trị hoặc dùng toán tử logic, if else sẽ phù hợp hơn.

Có bắt buộc phải dùng dấu {} trong C++ không?

Không bắt buộc nếu khối lệnh chỉ có một dòng, nhưng nên dùng để code rõ ràng hơn và tránh lỗi khi thêm dòng mới sau này.

switch có thay thế hoàn toàn if else không?

Không. switch chỉ mạnh khi so sánh với các giá trị cụ thể. Khi cần điều kiện phức tạp, if else vẫn phù hợp hơn.

Tóm tắt

Bạn đã biết cách dùng if else, else if, và switch case trong C++ để điều khiển luồng chương trình. Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học vòng lặp trong C++ để lặp lại công việc nhiều lần mà không cần viết lại code.