Toán tử trong Python cho người mới bắt đầu

Toán tử trong Python là gì?

Toán tử trong Python là các ký hiệu hoặc từ khóa giúp bạn tính toán, so sánh và kết hợp điều kiện giữa các giá trị. Khi học toán tử trong python, bạn đang học cách ra lệnh cho chương trình xử lý dữ liệu thay vì chỉ lưu dữ liệu trong biến.

Đây là phần nền tảng vì toán tử xuất hiện ở khắp nơi: tính điểm trung bình, kiểm tra điều kiện đậu rớt, lặp qua danh sách hay viết hàm xử lý dữ liệu.

Toán tử số học Python

Nhóm toán tử đầu tiên là toán tử số học. Chúng giúp bạn thực hiện các phép tính quen thuộc.

a = 10
b = 3
print(a + b)
print(a - b)
print(a * b)
print(a / b)
print(a % b)
print(a ** b)
print(a // b)

Ý nghĩa của từng toán tử:

• + cộng


• - trừ


• * nhân


• / chia lấy kết quả số thực


• % chia lấy phần dư


• ** lũy thừa


• // chia lấy phần nguyên

so = 8
print(so % 2)

Nếu phần dư bằng 0, số đó là số chẵn.

Toán tử so sánh trong Python

Toán tử so sánh Python dùng để kiểm tra mối quan hệ giữa hai giá trị. Kết quả trả về sẽ là True hoặc False.

tuoi = 18
print(tuoi > 16)
print(tuoi >= 18)
print(tuoi == 18)
print(tuoi != 20)
print(tuoi < 30)

Các toán tử so sánh phổ biến:

• == bằng nhau


• != khác nhau


• > lớn hơn


• < nhỏ hơn


• >= lớn hơn hoặc bằng


• <= nhỏ hơn hoặc bằng

Toán tử logic trong Python

Khi một điều kiện là chưa đủ, bạn cần kết hợp nhiều điều kiện với nhau bằng toán tử logic Python.

tuoi = 20
co_cccd = True
print(tuoi >= 18 and co_cccd)
print(tuoi < 18 or co_cccd)
print(not co_cccd)

Ý nghĩa:

• and đúng khi tất cả điều kiện đều đúng


• or đúng khi chỉ cần một điều kiện đúng


• not đảo ngược kết quả đúng sai

diem = 7
chuyen_can = True
if diem >= 5 and chuyen_can:
    print("Ban du dieu kien qua mon")
else:
    print("Ban chua du dieu kien")

Để dễ nhớ, bạn có thể đọc and là "và", or là "hoặc", còn not là "không".

Toán tử gán trong Python

Ngoài các nhóm trên, người mới cũng nên biết toán tử gán. Đây là các cách rút gọn khi cập nhật giá trị biến.

so = 5
so += 2
print(so)
so *= 3
print(so)

so += 2 có nghĩa là so = so + 2. Cách viết này gọn hơn và rất hay gặp trong vòng lặp.

Bạn cũng sẽ gặp các dạng như x -= 1, x *= 2, x /= 5. Chúng chỉ là cách viết ngắn gọn cho thao tác cập nhật biến.

Thứ tự ưu tiên của toán tử

Giống như trong toán học, Python cũng có thứ tự ưu tiên khi tính biểu thức. Nhân chia thường được tính trước cộng trừ.

ket_qua_1 = 2 + 3 * 4
ket_qua_2 = (2 + 3) * 4
print(ket_qua_1)
print(ket_qua_2)

Nếu biểu thức dài, bạn nên dùng ngoặc để làm rõ ý định. Điều này giúp code dễ đọc và tránh hiểu sai.

Nếu biểu thức dài, hãy thêm ngoặc hoặc tách thành nhiều biến trung gian để code dễ đọc hơn.

Những lỗi thường gặp với toán tử trong Python

• Dùng = thay vì == khi muốn so sánh
• Quên rằng / luôn trả về số thực
• Viết điều kiện dài nhưng không dùng ngoặc
• Nhầm giữa % và //
• So sánh dữ liệu khác kiểu mà không kiểm tra trước

diem = 8
# Sai
# if diem = 8:
if diem == 8:
    print("Dung roi")

Một lỗi khác là ghép chuỗi với số:

tuoi = 20
# print("Tuoi: " + tuoi)
print("Tuoi: " + str(tuoi))

Bài tập thực hành

Hãy viết chương trình với hai biến a và b, sau đó in ra:

• Tổng


• Hiệu


• Tích


• Thương


• Phần dư


• Kết quả kiểm tra a có lớn hơn b không


• Kết quả kiểm tra cả a > 0 và b > 0

a = 12
b = 5
print(a + b)

Sau đó, hãy thử đổi giá trị a và b để xem kết quả thay đổi như thế nào.

Câu hỏi thường gặp về toán tử trong Python

Toán tử % trong Python dùng để làm gì?

Toán tử % dùng để lấy phần dư của phép chia. Nó rất hữu ích khi kiểm tra số chẵn lẻ, chia nhóm hoặc xử lý bài toán lặp theo chu kỳ.

Khi nào nên dùng and và or?

Dùng and khi mọi điều kiện đều phải đúng. Dùng or khi chỉ cần ít nhất một điều kiện đúng là đủ.

Toán tử // khác gì /?

/ trả về kết quả chia dạng số thực. // lấy phần nguyên của phép chia. Ví dụ 7 / 2 là 3.5, còn 7 // 2 là 3.

Tóm tắt

Bạn đã học toán tử trong Python gồm toán tử số học, so sánh, logic và gán. Đây là nền tảng để viết điều kiện, vòng lặp và nhiều bài toán thực tế. Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học câu lệnh if else trong Python để chương trình có thể đưa ra quyết định.