NULL, COALESCE, NULLIF và CASE WHEN trong SQL

NULL trong SQL là gì?

NULL trong SQL biểu thị giá trị chưa biết, thiếu hoặc không áp dụng. NULL không phải số 0, không phải chuỗi rỗng và cũng không bằng chính nó theo cách so sánh thông thường. Vì vậy, xử lý NULL đúng là kỹ năng bắt buộc khi làm dữ liệu thực tế.

Trong BikeStores, shipped_date có thể là NULL nếu đơn chưa giao, phone có thể thiếu, manager_id có thể NULL nếu nhân viên là quản lý cấp cao.

Kiểm tra NULL bằng IS NULL

Không dùng = NULL. Hãy dùng IS NULL hoặc IS NOT NULL.

sql

SELECT
  order_id,
  order_status,
  order_date,
  shipped_date
FROM sales.orders
WHERE shipped_date IS NULL;

Tìm khách hàng có số điện thoại:

sql

SELECT
  customer_id,
  first_name,
  last_name,
  phone
FROM sales.customers
WHERE phone IS NOT NULL;

Nếu viết phone <> NULL, SQL không trả kết quả như bạn mong đợi vì so sánh với NULL cho ra trạng thái không xác định.

COALESCE dùng để thay giá trị NULL

COALESCE() trả về giá trị đầu tiên không phải NULL trong danh sách.

sql

SELECT TOP (20)
  first_name,
  last_name,
  COALESCE(phone, 'Chua co so dien thoai') AS phone_display
FROM sales.customers;

Bạn cũng có thể dùng COALESCE trong phép nối chuỗi hoặc báo cáo hiển thị.

sql

SELECT
  staff.first_name + ' ' + staff.last_name AS staff_name,
  COALESCE(manager.first_name + ' ' + manager.last_name, 'Khong co quan ly') AS manager_name
FROM sales.staffs AS staff
LEFT JOIN sales.staffs AS manager
  ON staff.manager_id = manager.staff_id;

NULLIF dùng để tránh chia cho 0

NULLIF(x, y) trả về NULL nếu x = y, ngược lại trả về x. Mẫu phổ biến là tránh lỗi chia cho 0.

Ví dụ tính doanh thu trung bình trên mỗi đơn hàng:

sql

SELECT
  SUM(oi.quantity * oi.list_price * (1 - oi.discount)) AS revenue,
  COUNT(DISTINCT o.order_id) AS total_orders,
  SUM(oi.quantity * oi.list_price * (1 - oi.discount))
    / NULLIF(COUNT(DISTINCT o.order_id), 0) AS revenue_per_order
FROM sales.orders AS o
JOIN sales.order_items AS oi
  ON o.order_id = oi.order_id;

Nếu mẫu lọc nào đó làm số đơn bằng 0, mẫu NULLIF(..., 0) giúp biểu thức trả NULL thay vì làm query lỗi.

CASE WHEN dùng để phân loại dữ liệu

CASE WHEN cho phép tạo cột mới dựa trên điều kiện.

sql

SELECT TOP (20)
  product_name,
  list_price,
  CASE
    WHEN list_price >= 3000 THEN 'Cao cap'
    WHEN list_price >= 1000 THEN 'Tam trung'
    ELSE 'Pho thong'
  END AS price_segment
FROM production.products
ORDER BY list_price DESC;

SQL kiểm tra điều kiện từ trên xuống dưới và trả về nhánh đầu tiên đúng. Vì vậy, thứ tự điều kiện rất quan trọng.

Bạn cũng có thể phân loại trạng thái đơn hàng:

sql

SELECT
  order_id,
  order_status,
  CASE order_status
    WHEN 1 THEN 'Pending'
    WHEN 2 THEN 'Processing'
    WHEN 3 THEN 'Rejected'
    WHEN 4 THEN 'Completed'
    ELSE 'Unknown'
  END AS order_status_name
FROM sales.orders;

Những lỗi thường gặp với NULL và CASE

Dùng = NULL hoặc <> NULL thay vì IS NULL và IS NOT NULL.
Quên ELSE trong CASE, khiến các trường hợp không khớp trả về NULL.
Sắp xếp điều kiện CASE sai thứ tự, ví dụ kiểm tra >= 1000 trước >= 3000, làm nhóm cao cấp không bao giờ xuất hiện.
Dùng COALESCE với các kiểu dữ liệu không tương thích.
Không dùng NULLIF khi mẫu số có thể bằng 0.

Bài tập thực hành

Hãy viết query thực hiện các yêu cầu sau:

Hiển thị số điện thoại khách hàng, nếu thiếu thì ghi Chua co.

Phân loại sản phẩm theo giá: dưới 500, từ 500 đến dưới 1500, từ 1500 trở lên.

Hiển thị tên trạng thái đơn hàng từ order_status.

Tính doanh thu trung bình trên mỗi đơn và tránh chia cho 0 bằng NULLIF.

Gợi ý:

sql

SELECT TOP (30)
  product_name,
  list_price,
  CASE
    WHEN list_price < 500 THEN 'Gia thap'
    WHEN list_price < 1500 THEN 'Gia trung binh'
    ELSE 'Gia cao'
  END AS price_group
FROM production.products;

Sau khi chạy, hãy đổi thứ tự các nhánh WHEN để thấy kết quả có thể sai như thế nào.

Câu hỏi thường gặp về NULL và CASE WHEN

NULL có giống chuỗi rỗng không?

Không. Chuỗi rỗng là một giá trị có tồn tại nhưng không có ký tự. NULL là không có giá trị hoặc chưa biết.

COALESCE khác ISNULL không?

SQL Server có ISNULL(), nhưng COALESCE() chuẩn SQL hơn và nhận nhiều đối số. Trong bài học này ưu tiên COALESCE.

CASE WHEN có dùng được trong GROUP BY không?

Có. Bạn có thể dùng CASE WHEN để tạo nhóm phân loại rồi group theo biểu thức đó, nhưng hãy đảm bảo biểu thức trong SELECT và GROUP BY nhất quán.

Tóm tắt

Bạn đã học cách xử lý NULL, dùng COALESCE, tránh chia cho 0 với NULLIF và phân loại dữ liệu bằng CASE WHEN. Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học ngày giờ trong SQL Server để phân tích đơn hàng theo thời gian.